मंचर येथील ऐतिहासिक पांडवकालीन बारव आणि दर्गा परिसरावरील वादावर ‘मिस फरहा चॅरिटेबल फाउंडेशन’ची भूमिका इतिहासाचे जतन करताना सामाजिक सलोखा अबाधित ठेवणे आवश्यक डॉ. फरहा अन्वर हुसैन शेख
*पुणे | ७ मार्च २०२६*
पुणे जिल्ह्यातील आंबेगाव तालुक्यातील मंचर येथे असलेल्या प्राचीन बारव (विहीर) आणि लगतच्या दर्गा परिसरासंदर्भात सध्या निर्माण झालेला वाद स्थानिक पातळीवर चर्चेचा विषय ठरत आहे. या पार्श्वभूमीवर पुण्यातील मिस फरहा चॅरिटेबल फाउंडेशनने या संपूर्ण प्रकरणाबाबत सविस्तर भूमिका मांडत इतिहासाच्या नावाखाली सामाजिक सलोखा बिघडवण्याच्या कोणत्याही प्रयत्नांचा तीव्र निषेध व्यक्त केला आहे. फाउंडेशनच्या मते, ऐतिहासिक वारशाचे संरक्षण आणि समाजातील शांतता या दोन्ही गोष्टी तितक्याच महत्त्वाच्या आहेत आणि त्यापैकी एकासाठी दुसऱ्याचे नुकसान होऊ नये.
मंचर शहर हे पुणे जिल्ह्यातील एक महत्त्वाचे व्यापारी आणि ऐतिहासिक केंद्र मानले जाते. प्राचीन काळापासून या भागातून जाणाऱ्या व्यापारी मार्गांमुळे येथे विविध संस्कृती, परंपरा आणि समुदायांचा संगम घडत आला आहे. याच परिसरात असलेली बारव ही स्थानिक परंपरेनुसार अत्यंत प्राचीन असून अनेकजण तिला ‘पांडवकालीन बारव’ म्हणून संबोधतात. स्थापत्य वैशिष्ट्यांच्या आधारे काही अभ्यासक या वास्तूची रचना यादवकालीन किंवा त्याहूनही प्राचीन हेमाडपंती स्थापत्यशैलीशी संबंधित असल्याचे मानतात. प्राचीन काळात अशा बारवा व्यापारी मार्गांवर किंवा वस्तीच्या आसपास बांधल्या जात असत, जेणेकरून प्रवाशांना आणि स्थानिकांना पिण्याच्या पाण्याची सोय उपलब्ध व्हावी. त्यामुळे या बारवेचे ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व मोठे असल्याचे स्थानिक इतिहास अभ्यासकांचे मत आहे.
या बारवेच्या लगत अनेक दशकांपासून एक दर्गा अस्तित्वात आहे. स्थानिक नागरिकांच्या मते, या परिसरात वर्षानुवर्षे हिंदू आणि मुस्लिम समाज शांततेने आणि परस्पर आदराने वावरत आले आहेत. अनेक पिढ्यांपासून ही जागा धार्मिक सौहार्दाचे प्रतीक म्हणून ओळखली जात आहे. त्यामुळे बारव आणि दर्गा परिसर हा केवळ ऐतिहासिक वास्तूचा भाग नसून मंचरच्या सामाजिक आणि सांस्कृतिक एकात्मतेचेही प्रतीक मानला जातो.
गेल्या काही दिवसांपासून या बारवेच्या साफसफाई आणि पुनरुज्जीवनाच्या कामाच्या निमित्ताने या परिसराच्या मालकी आणि रचनेबाबत प्रश्न उपस्थित करण्यात येत आहेत. काही संघटनांकडून असा दावा केला जात आहे की बारवेच्या परिसरात दर्ग्याचे अतिक्रमण झाले आहे. या पार्श्वभूमीवर या विषयाने राजकीय स्वरूप धारण केले असून विविध स्तरांवर चर्चा सुरू झाली आहे.
विशेषतः राज्यसभा खासदार मेधा कुलकर्णी यांनी या ठिकाणी भेट देऊन आक्रमक भूमिका घेतल्यानंतर या वादाने अधिक लक्ष वेधून घेतले आहे. पुरातत्व विभाग किंवा महसूल विभागाकडून अधिकृत तपासणी आणि अहवाल येण्यापूर्वीच या विषयावर राजकीय पातळीवर प्रतिक्रिया देण्यात आल्यामुळे स्थानिक नागरिकांमध्ये संभ्रमाचे वातावरण निर्माण झाल्याचेही काही नागरिकांनी व्यक्त केले आहे.
फाउंडेशनने असेही निदर्शनास आणून दिले की, खासदार मेधा कुलकर्णी यांनी यापूर्वीही पुणे शहरातील काही धार्मिक आणि सांस्कृतिक विषयांवर भूमिका घेतल्यामुळे वाद निर्माण झाले होते. त्यामध्ये सारसबाग परिसरात बासी ईदच्या दिवशी मुस्लिम समाजाच्या भेटीवरून उपस्थित केलेले प्रश्न, शनिवारवाडा परिसरात नमाज पठणाच्या मुद्द्यावरून झालेली चर्चा, अजानच्या आवाजाबाबत व्यक्त केलेला विरोध तसेच काही ठिकाणी दांडिया कार्यक्रम आणि धार्मिक कार्यक्रमांच्या संदर्भात मांडलेली भूमिका यांचा उल्लेख केला जातो. या सर्व घटनांमुळे काही वेळा शहरातील सामाजिक वातावरणावर परिणाम झाल्याचीही चर्चा स्थानिक पातळीवर झाली होती.
मिस फरहा चॅरिटेबल फाउंडेशनच्या अध्यक्षा डॉ. फरहा अन्वर हुसैन शेख यांनी या संदर्भात प्रतिक्रिया देताना सांगितले की, मंचरची बारव ही महाराष्ट्राच्या ऐतिहासिक वारशाचा महत्त्वाचा भाग आहे आणि तिचे जतन होणे अत्यंत आवश्यक आहे. मात्र इतिहासाच्या नावाखाली सध्याच्या सामाजिक वातावरणात तणाव निर्माण करणे किंवा विशिष्ट समुदायाला लक्ष्य करण्याचा प्रयत्न होऊ नये, असे त्यांनी स्पष्ट केले.
त्यांच्या मते, अशा संवेदनशील विषयांवर अंतिम निर्णय घेण्याचा अधिकार संबंधित शासकीय विभाग आणि तज्ज्ञ संस्थांकडे आहे. त्यामुळे पुरातत्व विभाग, महसूल विभाग आणि स्थानिक प्रशासन यांनी सर्व बाजूंनी वस्तुनिष्ठ तपासणी करून योग्य निर्णय घ्यावा, अशी अपेक्षा त्यांनी व्यक्त केली.
डॉ. फरहा शेख यांनी पुढे असेही नमूद केले की पुणे आणि त्याच्या आसपासचा परिसर हा ऐतिहासिकदृष्ट्या विविध संस्कृतींच्या सहअस्तित्वासाठी ओळखला जातो. अनेक ठिकाणी ऐतिहासिक वास्तू आणि धार्मिक स्थळे एकत्र अस्तित्वात असून तेथील स्थानिक समाजाने वर्षानुवर्षे परस्पर आदराने त्या परंपरा जपल्या आहेत. त्यामुळे मंचरमध्ये निर्माण झालेल्या परिस्थितीचा उपयोग करून समाजात अविश्वास किंवा तणाव निर्माण होऊ नये, यासाठी सर्व राजकीय आणि सामाजिक घटकांनी संयम बाळगणे आवश्यक आहे.
मिस फरहा चॅरिटेबल फाउंडेशनने प्रशासनाला आवाहन केले आहे की या संपूर्ण प्रकरणाचा सखोल आणि निष्पक्ष सर्व्हे करून वास्तव परिस्थिती जनतेसमोर आणावी. ऐतिहासिक वारशाचे संवर्धन करताना स्थानिक धार्मिक भावना आणि सामाजिक सलोखा यांचा आदर राखणेही तितकेच आवश्यक आहे. तसेच कोणत्याही प्रकारे सामाजिक शांतता भंग करण्याचा प्रयत्न करणाऱ्यांवर कायद्याच्या चौकटीत कठोर कारवाई करण्यात यावी, अशीही मागणी करण्यात आली आहे.
मिस फरहा चॅरिटेबल फाउंडेशनने शेवटी असेही नमूद केले की इतिहास आणि संस्कृती या सर्व समाजाच्या सामायिक संपत्ती आहेत. त्यामुळे त्यांचे संरक्षण करताना विभाजनकारी राजकारणाला प्रोत्साहन न देता संवाद, समजूतदारपणा आणि सामाजिक एकात्मतेचा मार्ग स्वीकारणे हेच समाजाच्या आणि राज्याच्या हिताचे आहे.
नियम व अटी / Disclaimer:
वरील माहिती विविध ओपन सोर्स माध्यमांतून, सोशल मीडियातील चर्चांमधून तसेच उपलब्ध असलेल्या सार्वजनिक वाचन-सामग्रीवर आधारित आहे. “क्राईम महाराष्ट्र लाईव्ह न्युज” (Crime Maharashtra Live News) व त्याचे संपादक, प्रतिनिधी किंवा संबद्ध कर्मचारी या माहितीच्या संपूर्ण सत्यतेचा दावा करत नाहीत.ही माहिती केवळ जनहितार्थ, समाजजागृती व चर्चेसाठी प्रसिद्ध करण्यात आलेली आहे. कृपया वाचक/दर्शकांनी संबंधित अधिकृत यंत्रणांकडून खातरजमा करूनच कोणताही निर्णय घ्यावा. या माहितीमध्ये काही बाबी चुकीच्या, अपूर्ण किंवा कालांतराने बदललेल्या असू शकतात. त्यामुळे कोणतीही कायदेशीर अथवा प्रशासकीय कृती करण्यापूर्वी अधिकृत स्रोताची खात्री करणे अत्यावश्यक आहे.. तथापि, या बातम्यांमुळे उद्भवणाऱ्या कोणत्याही गैरसमज किंवा नुकसानीस Crime Maharashtra Live News जबाबदार राहणार नाही.> टीप: जर कोणाला आमच्या बातमीबाबत आक्षेप असल्यास, कृपया आम्हाला [crimemaharashtra.live@gmail.com] वर संपर्क करा.मोबाईल नंबर 7744808833
